head-12.jpg วันที่ ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๕๑. ปรับปรุงเมื่อ ๒๒ สิงหาคม ๒๕๕๓.
       คำนำ
         โบราณสถาน อาจพบเป็นซากจมใต้ผืนดิน  หรือน้ำ อาจปรากฎในสภาพชำรุดทรุดโทรม เสียหายด้วย เหตุ ต่าง ๆ ตามกาลเวลา ด้วยสาเหตุต่าง ๆ เช่น
การกัดเซาะของน้ำ ภาวะกรดด่าง กระบวนชีวเคมีจากพืช หรือ สัตว์ ซึ่งอาจทำให้วัสดุที่เป็นส่วน ประกอบ ของโบราณสถานเสื่อมสภาพ โครงสร้าง หรือรูปทรงของโบราณ สถาน ชำรุด เสียเสถียรภาพ ทรุดเอียง พังทลาย สมควรที่จะ บูรณะฟื้นฟู หรือปฏิสังขรณ์ตามหลักวิชาการ รวมทั้งกระบวนวิศวกรรมที่ถูกต้อง เพื่อป้องกันบรรเทาความเสียหาย ผดุงสภาพ บูรณะ ฟื้นฟู หรือปฏิสังขรณ์  หรือบำรุงรักษา ให้คงสภาพ และยังคงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม รักษาไว้เป็น ให้เป็นแหล่งศึกษา เป็นสิ่งภาคภูมิใจ ของอนุชน ชุมชน และแผ่นดิน อย่างไรก็ตาม  ปัญหาอุปสรรคของการ ดูแล ป้องกันบรรเทาความ เสียหาย ผดุงสภาพ บูรณะ ฟื้นฟู หรือปฏิสังขรณ์  หรือบำรุงรักษาโบราณสถาน     คือ สำนึก ของผู้คน วิธีปฏิบัติที่ถูกต้อง  รวดเร็ว ขาด ความรู้ความเข้าใจ งบประมาณ หรือเหตุจากภัย ธรรมชาติโดยฉับพลัน จึงมักทำให้โบราณสถาน เสียหายจนไม่อาจทำให้มีสภาพดัง เดิมได้ และบางครั้ง     ความพยายามที่จะผดุงรักษาสภาพ กลับจะเพิ่มความเสียหายให้โบราณสถานมากขึ้น หรือทำลายคุณค่าของ โบราณสถาน มาตรการและวิธีชั่วคราวในเชิงวิศวกรรมเบื้องต้น เพื่อผดุงสภาพของ โบราณสถาน ก่อนบูรณะ ฟื้นฟู หรือปฏิสังขรณ์ นี้ หลายอย่างสามารถปฏิบัติได้โดยไม่จำต้องใช้ความรู้ เทคโนโลยี หรือทักษะเชิงวิศวกรรม ขั้นสูง ไม่มีค่าใช้จ่าย หรือไม่สิ้นเปลืองงบ ประมาณ

โครงการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม ๒๕๕๓ (๔-๕ สิงหาคม ๒๕๕๓)

A&C/cover-A&C-2553.jpg
กดที่รูปหน้าปกเพื่อ Download เอกสาร

        ตัวอย่างมาตรการ หรือวิธีพื้นฐาน ที่จำเป็น  มีดังนี้ ๑. ความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวแก่โบราณสถาน บริบทของโบราณสถาน คุณค่า ทางศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ความเป็นสมบัติของคนทั้งชาติ หรือมวลมนุษยชาติ ความสำคัญอันควรแก่ การบำรุงรักษา ตลอดจนข้อควรระวัง หรือหลีกเลี่ยงการทำลาย คุณค่าทางศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ โบราณคดี โดยปราศจากความรู้ หรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ๒. ความรู้ ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวแก่กฎหมายโบราณสถาน เจ้าพนักงาน อำนาจหน้าที่ และข้อพึง ปฏิบัติ แก่โบราณ สถาน ๓. ความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวแก่วิธีสำรวจพื้นที่ หรือภูมิประเทศ และทำแผนที่ (หรือการรังวัด) อย่างง่ายเพื่อ บันทึกตำแหน่ง พิกัดของโบราณสถาน สัณฐาน ขอบเขต การจัดทำหมุดอ้างอิง (Benchmark) เพื่อใช้ควบคุมการสำรวจ ทั้งทางราบ และ ทางดิ่ง ตลอดจนใช้ตรวจสอบโบราณสถาน (เช่น ทรุด หรือ เอียง เป็นต้น) ๕. การตั้งสมมติฐานเบื้องต้น ที่เกี่ยว แก่ ลักษณะของ โครงสร้างโบราณสถาน และสาเหตุการเสื่อม สภาพ หรือพังทลาย เพื่อกำหนดแนวทาง และกระบวนฟื้นฟูบูรณะ หรือ ปฏิสังขรณ์ และประเมินความเสียหาย ๕. การตรวจสอบด้วยตาเปล่า และเครื่องมืออย่างง่าย ๖. การเก็บตัวอย่าง (Sampling) และทดสอบเชิงวิศวกรรม ได้แก่ การทดสอบสถานที่ และห้องปฏิบัติการ (Field or laboratory test) การทดสอบแบบไม่ทำลาย และทดสอบ แบบทำลาย (Non - destructive or destructive test) การติดตามตรวจ หรือเฝ้าระวัง (Monitoring) ๗. การจัดการน้ำ หรือความชื้น ประกอบด้วย การป้อง กัน อุทกภัย การระบายน้ำผิวดิน (Runoff) หรือน้ำใต้ดิน เพื่อป้องกัน บรรเทาการกัดกร่อนวัสดุของตัวโบราณสถาน การกัดเซาะดินใต้ฐานราก ที่จะทำให้โบราณสถานเสียเสถียร ภาพ เช่น ขุดร่องเปิด หรือรางระบายน้ำ (Opened cut or ditch) การทำพนังชั่วคราว การดัก น้ำโดยฝังท่อกรุ (Perforated pipe) และกรวดกรอง (Filter) เพื่อลดอิทธิพลแรงดันน้ำใต้ดิน เป็นต้น รวมถึงการป้องกันฝน หรือตัด ความชื้น ซึ่งเป็นปัจจัย หรือตัวเร่งของขบวนการกัดกร่อน หรือเสื่อมสภาพทางเคมี หรือชีวภาพ เช่น สภาพ ความเป็นกรด ด่าง วัชพืช ตะไคร่น้ำ หรือเชื้อรา เป็นต้น ซึ่งทำให้วัสดุของตัวโบราณสถานเช่น อิฐก่อ กาว หนังสัตว์ หรือปูนสอ เสื่อมคุณภาพ และทำลายคุณค่า ทาง ประวัติ ศาสตร์ หรือศิลปะ เช่น ภาพเขียนสี ภาพแกะ สลักนูนต่ำ ปูนปั้น เป็นต้น ๘.การป้องกันฟ้าผ่า หรือการติดตั้งระบบสายล่อฟ้า (Lightning system) ๙. การพยุง (Support) โบราณสถาน ที่กำลังจะเสียเสถียรภาพ ด้วยวิธี หรือโครงสร้างอย่างง่ายที่ปลอดภัย ให้เป็น ตามหลัก วิศวกรรม เช่น ใช้นั่งร้าน (Scaffolding) ใช้ค้ำยัน (Strut or Bracing) ยึด ร้อยยึด หรือรัด (Tie) เป็นต้น ๑๐. การ เสริมกำลัง หรือเสถียร ภาพ ของฐานราก ๑๑. อื่น ๆ เช่น การปิดกั้นโบราณสถาน เพื่อป้องกันคน หรือสัตว์ ไฟฟ้าแสงสว่างในโบราณสถาน หรือ รอบ ๆ บริเวณ
เชื่อมโยงที่สำคัญ
(หากต้องการให้เพิ่มการเชื่อมโยงโปรดแจ้งด้วย)
กรมศิลปากร
หอมรดกไทย
International Council on Monuments and Sites - ICOMOS
บทเรียนเรื่องอัตลักษณ์วิศวกรรมโยธาของไทย 

พระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพ.ศ.๒๕๐๔ และ ฉบับที่ ๒ พ.ศ.๒๕๓๕
คู่มือการปฏิบัติงาน ตามแผนปฏิบัติงานกำหนดขั้นตอนกระจายอำนาจให้แก่
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ด้านศิลป วัฒนธรรม จารีต ประเพณีและภูมิปัญญาท้องถิ่น เล่มที่ ๑ การดูแลรักษาโบราณสถาน โดยสำนักโบราณคดี กรมศิลปากร  สำนักงานคณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  สำนักงานปลัดนายกรัฐมนตรี มีนาคม ๒๕๔๗








A&C/head-11.jpg

กลับหน้าหลัก